Bánh tổ xứ Quảng

Vào mỗi dịp Tết đến xuân về, trên bàn thờ tổ tiên của người dân xứ Quảng quê tôi không thể thiếu những ổ bánh tổ.

Bánh tổ sau khi ra lò

Theo tương truyền loại bánh này xuất hiện vào  thời vua Quang Trung  khi tiến quân ra Bắc đại phá quân Thanh, lúc ấy nỗi lo của ngài là vấn đề làm sao bảo đảm lương thực trong suốt chặng đường dài. Người dân Quảng Nam, đã tìm tòi và khám phá ra công thức chế biến loại bánh này. Chính vì vậy mà có lẽ ngày nay bánh tổ chỉ có ở Quảng Nam và được đặt lên bàn thờ cúng vào dịp Tết nhằm ghi nhớ công lao của vua Quang Trung.

Để  làm ra ổ bánh tổ mềm mại, thơm ngon không bị cứng cũng không nhão đòi hỏi người làm bánh phải hoàn thiện nhiều công đoạn từ khâu chọn nguyên liệu cho đến lúc bảo quản.

Bánh tổ cho vào khuôn

Nguyên liệu chính để làm bánh gồm có nếp, đường. Nếp phải là loại nếp hạt mẩy, đều tròn  thì mới dẻo và thơm. Đường phải là loại đường bát, một loại đường đặc sản của Quảng Nam. Hai thứ phụ liệu không thể thiếu là hạt mè và gừng. Mè trắng khô đãi sạch, phơi nắng rồi đem vào rang đều tay, gừng giã nhỏ gạt lấy nước. Nếp sau khi phơi thật khô rồi đem xay mịn thành bột và đường bát được tán ra nấu thành nước, trộn hai thứ này với liều lượng nhất định. Phải trộn thật đều và pha thêm chút nước gừng, sau đó bỏ vào khuôn. Khuôn bánh tổ thường đan bằng tre trông như cái rọ, lá chuối ngoài vườn cắt ra, lót xung quanh. Đổ hỗn hợp đường – nếp vào rọ.

Bánh được gói lại và dùng tăm tre ghim kín các mép lá. Người ta thường dùng một nồi to để nấu, đặt một tấm vỉ tre ở giữa có chu vi bằng chu vi nồi, phía dưới đổ nước, sau đó xếp những khuôn bánh lên trên. Đậy chặt nắp, bắt đầu đun khoảng hơn hai tiếng đồng hồ, bánh chín là nhờ ở sức nóng của hơi nước trong nồi. Lúc vừa vớt ra, nhanh tay rắc một ít mè lên trên mặt còn rất nóng của bánh tổ, mè sẽ dính chặt vào khá đều đặn. Công đoạn cuối cùng là đem bánh ra phơi ngoài nắng độ hai hôm đến khi bánh khô cứng.

Bánh tổ có thể ăn sống nhưng muốn ngon hơn thì nên chiên. Khi ăn cảm giác ngọt lịm của đường, hương thơm của nếp, beo béo của dầu, cay cay của gừng… khiến ai một lần được ăn sẽ nhớ mãi hương vị này.

Hoàng Anh